Predikant

preken(vrije stof)
preken(catechismus)

Musicus

cv
concertagenda
cds
Composities
Diversen
Contact
Predikant > Preek lezen > Stille advent
titel : Stille advent
datum : 1 december 2019
volledige onderwerp : Lucas 01 : 20
Download deze preek.

Preek over Luc.1,20 (Den Ham, 1-12-19)

Na de handdruk:
• Oproep
• Aansteken eerste adventskaars
• LB 461:1 (Wij wachten op de koning)
Votum en groet
Opw.640 (Mijn hulp is van U, Heer)
10 geboden
LB 442 (Op U, mijn Heiland, blijf ik hopen) (versie: Sela)
Gebed
L Lev.9,22b-10,1-3
GK 141:1,2,3 (U, Heer, roep ik, U geldt mijn smeken)
L Luc.1,5-25
LB 464:1,2,8,10 (Een engel spreekt een priester aan)
T Luc.1,20
Preek
Opw.595 (Licht van de wereld)
Dankzegging en voorbede
Collecte
Opw.461 (Juich voor de Heer)
Zegen

Gemeente van de Here Jezus,

Het huis van de Heer. In de Bijbel kunnen die woorden van alles betekenen. Maar op het kerstfeest krijgen die woorden de meest onwaarschijnlijke betekenis die je maar voor kunt stellen. Want dan blijkt het huis van de Heer niet een schitterend gebouw met een gouden ark te zijn, maar een schamel dak boven een vieze kribbe te zijn. Daar komt God bij de mensen wonen: in een stal in Betlehem. Zo komt God bij de mensen wonen: als een kindje in een kribbe.
Maar op de weg naar dat huis van Heer doen we toch wel degelijk de tempel in Jeruzalem aan. Want in het evangelie van Lucas begint het verhaal over het kindje in de kribbe met het verhaal over een oude man in de tempel. Een mooi verhaal. Want het raakt ons dat die oude man, als hij eindelijk eens aan de beurt is om de tempel binnen te gaan, schrikt als blijkt dat daarbinnen echt iets van Gods tegenwoordigheid te merken is. Hij kan zijn ogen niet geloven als hij die engel ziet staan en kan zijn oren niet geloven als hij die engel hoort spreken. Ook al is hij nog zo’n vroom en gelovig man, de blijde boodschap van de engel kan hij niet bevatten.
Ik moest een preek van een vrouwelijke voorganger lezen om bepaald te worden bij de vrouwelijke invalshoek waarmee je dit verhaal kunt lezen. Natuurlijk, het verhaal eindigt met de woorden van Elisabet. Als zij in verwachting is van haar zoon, zegt ze bij zichzelf: “De Heer heeft zich mijn lot aangetrokken. Hij heeft dit voor mij gedaan opdat de mensen me niet langer verachten”. Misschien heb ik daar altijd wat overheen gelezen, omdat de tijd dat mensen die geen kinderen hebben geminacht werden voorbij is. Ik heb daar tenminste nooit wat van gemerkt. Maar de vrouwelijke voorganger laat mij ineens met de ogen van Elisabet kijken, als ze zegt: “(Zacharias) heeft wel makkelijk praten. Voor hem heeft iedereen respect, hij is een man met een functie. Maar als zij voorbijloopt, stoppen de vrouwen met praten. Ze fluisteren. Ze zou zo graag erbij horen. Het went niet om anders te zijn”. Er zullen vast vrouwen zijn die zich herkennen in die oude vrouw, met haar eigen verdriet. Misschien denken de mensen om je heen zelf dat ze echt wel oog voor je hebben. Maar hun meeleven voelt zo ongelijkwaardig. Ze lijken niet te maar beseffen hoe zeer het je doet dat ze altijd hun geluk meedragen als ze je opzoeken.
Toch, hoe ontroerend het verhaal over Zacharias en Elisabet ook mag zijn, we komen toch alleen bij ze langs omdat ze een rol spelen in het verhaal van de geboorte van Jezus. Uiteindelijk gaat het toch om dat kindje en niet om die oude mensen? Dat is waar en tegelijk ook niet waar. Want ook al gaat het om dat kindje, de weg naar dat kindje loopt over die beide oude mensen. God schakelt hen in bij de vervulling van zijn beloften en daarom kunnen wij niet om hen heen. [ppt]

Het begin van Gods nieuwe wereld
1. een ritueel verstoord
2. een gebed verhoord
3. een mond gesnoerd

1. [ppt] Lucas’ verhaal opent maar kalm: “Toen Herodes koning van Judea was, leefde er een priester die Zacharias heette en tot de priesterafdeling Abia behoorde. Zijn vrouw, Elisabet, stamde af van Aäron. Beiden waren vrome en gelovige mensen, die zich strikt aan alle geboden en wetten van de Heer hielden. Ze hadden geen kinderen, want Elisabet was onvruchtbaar, en beiden waren al op leeftijd”.
Natuurlijk, het is niet allemaal pais en vree in die openingszinnen. Want er zat niet een koning uit het huis van David op de troon van Israël, maar een heiden die nog afstamde van Edom, de ruige oudere broer van Israël. Maar ook die Edomiet was slechts een zetbaas van de keizer in Rome. De vervulling van de belofte dat een zoon van David koning zou zijn van Gods nieuwe wereld waarin alle schepselen in vrede met elkaar leefden, die leek nog heel ver weg. Toch kreeg Israël nog steeds alle ruimte om God te dienen. Ieder persoonlijk, omdat Zacharias en Elisabet vrome en gelovige mensen konden zijn zonder dat iemand hun een strobreed in de weg legde, en allen samen, omdat de offerdienst in de tempel door kon gaan zonder dat iemand er een stokje voor stak. Een Noorderling zou zeggen: Het kon minder. Het kon ook beter, want die gelovige mensen waren ook verdrietige mensen. Maar het verdriet van die mensen was net zomin wereldschokkend als het geloof van die mensen.
Misschien is het meest opvallende van het verhaal waar Lucas zijn evangelie mee begint wel, dat Gods nieuwe wereld zich niet meteen afspeelt op wereldniveau, maar op het niveau van het gewone leven van twee gewone mensen. [ppt] De nieuwe wereld die God beloofd heeft komt niet ineens uit de lucht komt vallen. Hier op aarde moet het allemaal beginnen. Niet in de wereld van de engelen, maar in de wereld van de mensen. Niet in de wereld van de groten, maar in de wereld van de kleinen. Daar gaat ineens alles anders, als een oude vrouw zwanger wordt van een oude man.
Je zou zeggen dat God wel grotere problemen op te lossen heeft dan de kinderloosheid van twee oude mensen. Toch werkt het blijkbaar zo in de nieuwe wereld die gaat aanbreken: [ppt] daarin zijn die kleine problemen de echte problemen. Misschien ken je de neiging je eigen belang wat te relativeren door te denken: de wereld draait zonder mij ook wel doorgaat. Toch is dat een abstractie: ‘de’ wereld. Want misschien gaat deze oude wereld zonder jou wel door, maar Gods nieuwe wereld niet. Die wereld waarin God eens alle tranen uit onze ogen zal wissen (Opb.21,4). Maar dan moet wij daar wel zijn met onze tranen. Als het nog lang genoeg duurt zijn die tranen allang opgedroogd, zou je zeggen. Maar blijkbaar is dat toch niet zo. God heeft ze in zijn kruik opgevangen, zegt de Bijbel ergens (Ps.56,9), omdat Hij niet hoeft te overleven door te vergeten. Hij leeft om te vergeven wat onvergeeflijk is en te genezen wat ongeneeslijk is.
Gods koninkrijk breekt aan in het leven van twee mensen, zonder wie de oude wereld ook wel doorgegaan zou zijn. Maar Gods nieuwe wereld dus niet. [ppt] Het zet het leven van twee oude mensen op de kop, voor wie het leven een ritueel geworden was, dat zich voltrok zonder dat zij daar invloed op hadden. Zelfs die bijzondere dag in het leven van Zacharias brak aan omdat de priesters geloot hadden wie vandaag het reukoffer mocht brengen in de tempel. Alsof het volstrekt willekeurig was die het reukoffer bracht. Terwijl dat reukoffer toch de gebeden symboliseerde die door alle gelovigen tot God werden opgezonden. Zou er niet gebeden worden door de mensen buiten, dan zou het reukoffer binnen een leeg ritueel zijn. Een wolk van gebed die in het niets oplost.

2. [ppt] Voor de engel die Zacharias tot zijn schrik recht naast het altaar ziet staan is het reukoffer geen leeg ritueel. Want hij zegt: “Wees niet bang, Zacharias, je gebed is verhoord: je vrouw Elisabet zal je een zoon baren, en je moet hem Johannes noemen”. Wat is die engel concreet. Als hij de oude priester aanspreekt noemt hij meteen drie namen: Zacharias, Elisabet en Johannes. Die derde naam is misschien wel het meest opvallend. Want het is de naam van een jongen die nog geboren moet worden.
Wat zou Zacharias gedacht hebben, als die engel zich beperkt had tot die eerste woorden: “Wees niet bang, Zacharias, [ppt] je gebed is verhoord”? Zou hij dan meteen aan zijn gebed om een zoon gedacht hebben? Er komt toch ook een moment dat je God daar niet meer om vraagt, als je merkt dat Hij een andere weg met je wil gaan? Wie rekent er nog op de verhoring van je gebed om een zoon, als je zelf oud bent en je vrouw ook al op leeftijd is?
Ik heb dit verhaal altijd een geweldig voorbeeld gevonden van de manier waarop God ons gebed kan verhoren. Hij herinnert zich dat gebed nog als de dag van gisteren, als jij het zelf allang vergeten bent. [ppt] Wat zou je veel verhoring van je gebeden opmerken, als je wat beter onthield waar je God allemaal om gebeden hebt!
Toch zijn er ook uitleggers volgens wie de engel niet het gebed van Zacharias en Elisabet bedoelde, maar het gebed van het hele volk van God, zoals dat buiten stond te bidden op het moment dat Zacharias binnen het reukoffer bracht. Zou je al die gebeden niet kunnen samenvatten in één groot gebed om de komst van Gods nieuwe wereld? Nu, die nieuwe wereld komt eraan. De mensen krijgen wel de tijd om zich erop voor te bereiden. Want Johannes zal voor God uit gaan met de geest en de kracht van Elia om ouders met hun kinderen te verzoenen en om zondaars tot rechtvaardigheid te brengen, en zo zal hij het volk gereedmaken voor de Heer.
Maar ook al is het waar dat in de geboorte van Johannes het gebed van het hele volk in vervulling gaat, toch begint de engel met te zeggen dat het gebed van Zacharias en Elisabet verhoord is. Blijkbaar werkt het voor God niet zo dat Hij alle gebeden die er ook op dit moment door miljoenen mensen tot Hem opgezonden worden samenbalt tot één groot gebed. Want in de wolk van reukwerk die tot Hem opstijgt hoort Hij nog steeds de afzonderlijke stemmen van de afzonderlijke bidders. [ppt] Hij hoort niet alleen de kerk bidden, Hij hoort ook de kerkmensen bidden. Ook jouw gebed, jouw smekingen, jouw klagen (Ps.116:1). Ook als jou geen engel verschijnt om je te zeggen dat je gebed verhoord is.

3. [ppt] Misschien denk je: “Toch zou God van mij best zo’n engel mogen sturen om te zeggen dat mijn gebed verhoord is”. Maar wat als die engel dan ook tegen jou zei: “Omdat je me niet geloofde, zul je stom zijn en niet kunnen spreken tot de dag waarop mijn woorden in vervulling gaan”? Ik geloof dat ook uw en mijn geloofsleven God daar best aanleiding voor geeft. Want bid je altijd met evenveel verwachting? [ppt] Geloof je zelf wel dat God je kan geven waar je Hem om gevraagd hebt? Zacharias wordt een vroom en gelovig man genoemd. En toch kan hij niet geloven dat hij de zoon nog zou krijgen waar hij God allang niet meer om vroeg.
Hoewel, blijkt dat nu echt uit zijn woorden? Zacharias zegt tot niet meer dan: “Hoe kan ik weten of dat waar is?” Is het verschil met Abraham, de vader van alle gelovigen, echt zo groot? Toen God hem beloofde dat Hij hem het land Kanaän zou geven, vroeg Abraham toch ook: “Hoe kan ik er zeker van zijn dat ik het in bezit zal krijgen?” Is het verschil met Maria, de moeder van de kerk, echt zo groot? Als Gabriël haar de boodschap brengt dat ze zwanger zal worden en een zoon baren, die ze naam Jezus moet geven, vraagt Maria toch ook: “Hoe zal dat gebeuren? Ik heb immers nog nooit gemeenschap met een man gehad”. Toch werd Abraham, toch wordt Maria niet met stomheid geslagen.
Maar misschien is het niet alleen maar een straf, als Zacharias de mond gesnoerd wordt. Misschien is het ook een teken. Dan heeft die straf niet alleen betekenis voor Zacharias, maar ook voor ons. Ook wij moeten leren dat [ppt] er een tijd is om te spreken en een tijd om te zwijgen. In elk geval is de tijd van verwachting die nu aanbreekt niet alleen voor Zacharias, maar ook voor Elisabet een tijd om te zwijgen. Zijn sluit zich bij het zwijgen van haar man aan. Want “ze leefde vijf maanden lang in afzondering en zei bij zichzelf: De Heer heeft zich mijn lot aangetrokken. Hij heeft dit voor mij gedaan opdat de mensen me niet langer verachten”. Op zijn minst betekent dat dat Elisabet haar vreugde nog even voor zichzelf hield.
Zacharias en Elisabet verwachtten hun zoon in stilte. Zou dat misschien de beste manier zijn om advent te houden? Als het kerstfeest aanbreekt mag de lofzang weer losbarsten: engelen, herders en wij, verbonden in het Gloria in excelsis. “Glorie aan God in de hoogste hemel en op aarde vrede, Hij heeft in mensen behagen” (GK 166). [ppt] Maar dat loflied moet wel ontstaan uit de stille verwondering dat God geen God van woorden-woorden-woorden is, maar een God die zijn woord in vervulling laat gaan… door het mens te laten worden (Joh.1,14). Hij komt bij ons in Jezus, om zich te belasten met onze zorgen, onze zonden, onze nood en onze dood.
Vier weken nemen we de tijd om ons te richten op zijn komst. Laten we die tijd dan ook gebruiken om ruimte te maken voor Hem. [ppt] Want uiteindelijk moeten we geen dingen krijgen die we nodig hebben, maar moeten we Hem krijgen die we meer dan alles nodig hebben. Hij is onze vrede, met God, met elkaar en met onszelf.
Als Zacharias naar buiten komt, kan hij alleen zijn handen heffen. [ppt] En de woorden die hij zou moeten spreken, die moeten de mensen er deze keer zelf maar bij denken:

De HERE zegene u en behoede u;
De HERE die zijn aangezicht over u lichten en zij u genadig;
De HERE verheffe zijn aangezicht over u en geve u vrede (Num.6,24-26, NBG-51).

Uiteindelijk is Jezus ook de enige die inhoud kan geven aan die woorden. Laat de stilte van advent ons daarom vervullen met hoop: op Jezus die Gods zegen in eigen persoon is. Hij zal alles goed maken.

Amen.