Predikant

preken(vrije stof)
preken(catechismus)

Musicus

cv
concertagenda
cds
Composities
Diversen
Contact
Predikant > Preek lezen > Grijs haar als kroon
titel : Grijs haar als kroon
datum : 24 november 2019
volledige onderwerp : Spreuken 16 : 31
Download deze preek.

Preek over Spr.16,31 (Den Ham 24-11-19, Eeuwigheidszondag)

Votum en groet
LB 725 (Gij boden rond Gods troon)
10 geboden
GK 71:2,4,9,10 (Wees mij een rots tot mijn bescherming)
Gebed
L Pred.11,7-12,9
GK 220 (Geniet Gods gave, eet en drink)
T Spr.16,31
Preek
LB 786 (Wij zingen God ter ere)
Eeuwigheidszondag
• Inleiding
• Zingen: ELB 413 (Lichtstad met uw paarlen poorten)
• Gedenken Manna Plaggenmars-Overweg
• Stilte
• Gedicht
• Luisterlied: Opw.818 (Op die dag)
Dankzegging en voorbede
Collecte
GK 92:7,8 (De vromen zullen bloeien)
Zegen

Gemeente van de Here Jezus,

[ppt]
Ik heb eerbied voor jouw grijze haren,
zij bekronen je lieve gezicht.
Zij verzachten de sporen der jaren,
na een leven van werken en plicht.
Ik heb eerbied voor jouw grijze haren,
voor je rimpels van zorgen en pijn
Ik wil trachten voor hen die ze dragen.
altijd een bron van vreugde te zijn.

Zo luidt het refrein van een bekende smartlap van Gert Timmerman. Het is een lied van vóór zijn bekering. Toch lijkt het of het geschreven is naar aanleiding van Spreuken 16 vers 31. Want daarin wordt het grijze haar van oude mensen een kroon genoemd, die je krijgt wanneer je als een rechtvaardig mens je weg door het leven gegaan bent.
Het is typisch zo’n spreuk waar je in eerste instantie om moet glimlachen. Mooi om zo eens te kijken naar het grijze haar van oude mensen. Grijs haar als de kroon op een goed leven. Maar zodra je er wat langer over na gaat denken, bekruipt je het gevoel dat je zo’n spreuk beter niet al te serieus moet nemen. Anders word je misschien zelfs wel wat boos van zo’n spreuk. Die eerste regel blijft wel mooi: Grijs haar als een sierlijke kroon. Maar het wordt wat al te mooi als het bijbelboek Spreuken zegt dat grijs haar de kroon is op een rechtvaardig leven. Dat zouden oude mensen wel willen: dat jonge mensen eerbied voor hun grijze haren hebben om dat alleen rechtvaardige mensen zo’n zilveren kroon krijgen. Maar neem alleen deze eerbiedwaardige grijsaard [ppt]. Scheer de baard af waarachter hij zich verscholen hield en er komt een oorlogsmisdadiger tevoorschijn: [ppt] Radovan Karadzic, die als leider van de Bosnische Serviërs verantwoordelijk was voor de massamoord in Srebrenica. Alleen dit voorbeeld laat al zien dat grijze haren lang niet altijd de kroon zijn op een rechtvaardig leven.
Maar misschien gaat het de Spreukendichter ook niet om dat grijze haar; is die grijsheid alleen een ander woord voor ouderdom. Zo vat de Nieuwe Bijbelvertaling deze spreuk in elk geval op: “De ouderdom is een prachtige kroon, je vindt hem op de weg van de rechtvaardigheid”. Maar wordt het daar echt beter van? Je hoeft de Bijbel in Gewone Taal er maar bij te pakken, of de haren rijzen je te berge: [ppt] “Als je goed en eerlijk leeft, zul je heel oud worden. Oud worden is een prachtig geschenk”. Dat is toch helemaal niet waar? Nou, helemáál niet waar… Misschien kun je het soms zo wel zeggen. Vandaag gedenken we zr. Manna Plaggenmars. Zij is heel oud geworden en van haar ouderdom mogen we best zeggen dat die de bekroning was van een goed en eerlijk leven. Maar toen we vorig jaar de gemeenteleden herdachten die overleden waren, ging het in alle gevallen om mensen die voor ons gevoel te jong gestorven waren. Ook al waren sommigen van hen de zeventig al gepasseerd, ze overleden omdat ze gesloopt waren door een ernstige ziekte. Van geen van de mensen die we vorig jaar herdachten kun je niet zeggen wat de Bijbel van Abraham zegt: dat hij stierf ‘in goede grijsheid’, oud en van het leven verzadigd (Gen.25,8, NaBij). Maar geen zinnig mens zal toch durven beweren dat als je niet sterft in goede grijsheid, je blijkbaar niet goed en eerlijk geleefd hebt?
Dan hebben we het er nog niet eens over dat oud worden lang niet altijd ‘een prachtig geschenk’ is. Niet voor niets zeggen oude mensen zelf vaak: Oud worden is mooi, maar oud zijn… Want de ouderdom komt met gebreken. Wat dat betreft is het stuk dat we uit het bijbelboek Prediker lazen veel herkenbaarder. In sprekende beelden wordt de aftakeling van de ouderdom beschreven. Ook Prediker noemt het grijze haar van de oudere. Maar hij omschrijft het met een beeld. Hij zegt niet: het haar wordt grijs, maar: de amandelboom bloeit. Want die staat bekend om zijn witte bloesem. Vincent van Gogh heeft er een prachtig schilderij van gemaakt: [ppt] Maar de amandelboom is ook een eenzame bloeier. Hij staat al in bloei als de andere bomen nog kaal zijn. Mensen die heel oud worden zullen zich in dat beeld herkennen. Want van de mensen met wie ze opgegroeid leeft bijna niemand meer. Als Prediker het grijze haar van oude mensen met de bloesem van de amandelboom vergelijkt, klinkt er iets van mededogen, iets van deernis in door. Zoals dat trouwens met alle beelden die hij gebruikt zo is.
De Bijbel in Gewone Taal legt de beelden die Prediker gebruikt uit: “Straks ben je oud. Je handen gaan trillen en je benen gaan krom staan. Je tanden vallen uit je mond. Je ogen zien niets meer”. Maar dat klinkt meteen ook erg hard. De beelden die Prediker zelf gebruikt klinken barmhartiger. Geen tanden die uitvallen en ogen die blind worden, maar maalsters die langzaamaan verdwijnen, en vrouwen die uit het venster staren en een schaduw lijken. Dat laatste beeld is best wel treffend. Want al bedoelt Prediker met die vrouwen die uit het venster staren de ogen, het is toch ook een beeld dat bij veel ouderen past. Ze komen weinig meer buiten en zien de wereld vanachter het vensterglas. “Je durft geen heuvel te beklimmen, de weg is vol gevaar”, zegt Prediker. Misschien kom je nog eens buiten als iemand je rolstoel wil duwen. Maar alleen als het niet te koud of te nat is. Wat duren de herfst en de winter dan lang.
Nu tekent Prediker de ouderdom die met gebreken komt uit voor jonge mensen. Op de overgang van hoofdstuk 11 naar hoofdstuk zegt hij immers: “Belast je hart niet met verdriet en houd je lichaam vrij van kwalen, want je jeugd en jonge jaren zijn al snel voorbij. Gedenk daarom je schepper in de dagen van je jeugd – voordat de slechte dagen komen en de jaren naderen waarvan je zegt: In deze jaren vind ik weinig vreugde meer”. Hoe die jaren waarin je weinig vreugde meer vindt eruitzien, omschrijft hij vervolgens met al die beelden die iets over van de ouderdom laten zien. Waarom laat Prediker jonge mensen al zien hoe ook hun toekomst eruit kan komen te zien, als hij graag wil dat je geniet van je jonge jaren en je hart ophaalt aan de dagen van je jeugd? Als Prediker zelf zegt dat jonge mensen hun hart niet moeten belasten met verdriet, waarom belast hij hun hart dan wel met dat ontluisterende beeld van de ouderdom? [ppt]
Omdat dat beeld van de ouderdom pas echt ontluisterend is, als je oud wordt zonder dat je je Schepper kent. Prediker is ervan overtuigd dat je pas echt van het leven kunt genieten als je in de goede gaven van het leven de goede Gever van het leven ontmoet. Heb je geleerd om God te danken voor al het goede dat Hij je geeft, dan sta je als een dankbaar mens in het leven op het moment dat de dagen komen waarin je weinig vreugde meer vindt. Dan moet je het doen met de vreugde die je in God zelf gevonden hebt. Dat klinkt misschien wat vaag, maar voor veel oude mensen is het dat helemaal niet.

De zon komt op, maakt de morgen wakker;
mijn dag begint met een lied voor U.
Heer, wat er ook gebeurt
en wat mij mag overkomen,
laat mij nog zingen als de avond valt (Opw.733),

oude mensen kunnen zich daar vaak meer bij voorstellen dan jonge mensen. Al was het alleen omdat het voor hen veel minder vanzelf spreekt dat er morgen weer een dag is. Omdat ze jong geleerd hebben God te danken, kunnen op hun oude dag dankbaar zijn voor goede dingen waar jonge mensen nog geen oog voor hebben.
Natuurlijk, er zijn ook zure ouderen. Maar Prediker vertelt juist aan jongeren iets over ouderen, om te voorkomen dat ze later zo’n zure oude man of vrouw worden. Als je de beelden die hij gebruikt om de ouderdom te tekenen goed op je in laat werken, ontdek je dat ze allemaal bettrekking hebben op het verval van ons uiterlijke bestaan, zoals Paulus dat ergens noemt (2Kor.4,16). [ppt] Om een voorbeeld te noemen waar ik nog niet iets over gezegd had: Prediker noemt als kenmerk van de ouderdom dat het fluiten van de vogels ijl van toon wordt, wanneer hun lied versterft. Volgens mij bedoelt Prediker daarmee dat de stem van veel ouderen hoog en zwak wordt. Maar Prediker gaat voorbij aan wat er met die hoge, zwakke stem gezegd wordt. Hij tekent slechts ons uiterlijke bestaan. Maar als je je Schepper in je jonge jaren hebt leren danken voor zijn goedheid, dan is er niet alleen de veroudering van ons uiterlijke bestaan, maar ook de vernieuwing van ons innerlijke bestaan. Van buiten word je steeds ouder, van binnen word je steeds jonger.
Gert Timmerman zong:

Ik heb eerbied voor jouw grijze haren,
voor je rimpels van zorgen en pijn
Ik wil trachten voor hen die ze dragen.
altijd een bron van vreugde te zijn.

Maar ik geloof dat het ook mogelijk is dat je er als jongere achter komt dat mensen met grijze haren en diepe rimpels al een bron van vreugde aangeboord hebben waar jij je alleen maar over kunt verbazen. Je zoekt ze op om hen te bemoedigen, maar je komt erachter dat zij jou veel meer bemoediging te geven hebben dan jij hun. Hoe bestaat het dat mensen die zoveel meegemaakt hebben nog steeds zo blijmoedig in het leven kunnen staan?
[ppt] “Grijsheid is een sierlijke kroon, ze wordt gevonden op de weg van de gerechtigheid”. Ik geloof dat die tekst uit het bijbelboek Spreuken gaat over dat geheim. Ouderdom is lang niet altijd de bekroning van goed leven. Maar soms wel. Dan is dat grijze haar geen teken van verlies, maar van winst. Die kroon mag gedragen worden door mensen die de weg van de rechtvaardigheid gegaan zijn. Wat dat is: de weg van de rechtvaardigheid? Je zou zeggen: Je gaat de weg van de rechtvaardigheid als je goed en eerlijk voor anderen bent. Dat is ook zo. Maar volgens de Bijbel is echte rechtvaardigheid iets dat je gegeven moet worden. Want geen mens is goed en eerlijk van zichzelf. Er is maar één mens van wie dat gezegd kan worden, en dat is Jezus. Toch, als je gelooft dat Jezus de weg van de rechtvaardigheid gegaan is voor jou, dan deelt Hij zijn goedheid en zijn eerlijkheid met jou. Jezus’ liefde voor God en mensen wordt zichtbaar in jouw liefde voor God en mensen. Je blijft erop vertrouwen dat God goed voor je is, ook als je in dit leven kwade dingen te verwerken krijgt. Je blijft proberen de mensen goed te behandelen, ook als de mensen jou niet altijd goed behandelen.
Mensen die zó oud worden, mogen hun grijze haar dragen als een kroon die ze in de weg van de rechtvaardigheid gevonden hebben. Daarom is het onrechtvaardig als er ook in de kerk soms gepraat wordt over ouderen die achter lopen. Want ouderen die hun weg met Christus gegaan zijn lopen niet achter, maar voor. [ppt] Ze hebben de goede strijd haast gestreden, de wedloop bijna volbracht, het geloof nog steeds behouden (2Tim.2,7). Eerbied voor hun grijze haren of hun kale hoofden is misschien wat te veel van het goede. Maar respect verdienen ze wel van jongeren voor die de goede strijd nog niet gestreden, de wedloop nog niet volbracht en het geloof in Christus zich nog niet eigen gemaakt hebben.
Vandaag gedenken we allen die ons zijn voorgegaan op de weg naar Gods nieuwe wereld. Gelukkig weten we uit het evangelie dat de kroon die God geeft aan hen die weg van de rechtvaardigheid gegaan zijn niet alleen bestaat in grijs haar. Want de apostel Paulus schrift: “Ik heb de goede strijd gestreden, de wedloop volbracht, het geloof behouden. Nu wacht mij de krans van de gerechtigheid die de Heer, de rechtvaardige rechter, aan mij zal geven op de grote dag; en niet alleen aan mij, maar aan allen die naar zijn komst hebben uitgezien”.

Amen.