Predikant

preken(vrije stof)
preken(catechismus)

Musicus

cv
concertagenda
cds
Composities
Diversen
Contact
Predikant > Preek lezen > Kind ons geboren, zoon ons gegeven
titel : Kind ons geboren, zoon ons gegeven
datum : 25 december 2017
volledige onderwerp : Jesaja 09 : 5
Download deze preek.

Preek over Jes.9,5 (Den Ham, 25-12-17)

Votum en groet
LB 476:1,3,4
De wet van kerst (Flp.2,3-11, BGT)
Ps.112:1,2
Gebed
L Jes.9,1-6
LB 498:1-4
L Luc.2,1-20
LB 479:1-3
T Jes.9,5
Preek
LB 482
Dankzegging en voorbede
Collecte
Gez.50
Zegen

Gemeente van de Here Jezus, [ppt]

Ik weet haast niets meer
van alles wat ik eens heb willen zeggen.
Ik wil haast niets meer zeggen.
Alleen iets van het licht.

Een versje van Hans Andreus. Het zal bij veel mensen herkenning oproepen. Vooral bij mensen die vroeger precies wisten waar ze voor stonden. Het is net of de dingen waar je vroeger zo zeker van was je nu koud laten. Op de een of andere manier zijn de tegenstellingen tussen goed en fout, waar en vals, zwart en wit vervaagd. Je leeft in een wereld van grijstinten. Een onverschillige kleur. Eigenlijk zit je dat niet lekker. Maar je mist de bezieling om de oude zekerheden nieuw leven in te blazen.
Misschien vinden jongeren dit begin van de preek maar oude-mensen-praat. Daar zit iets in. Maar ook al kennen jullie de heimwee naar de tijd dat alles nog duidelijk was niet, je komt er wel mee in aanraking. Soms verbaas je je er dan over dat anderen zich geweldig druk kunnen maken over dingen waarvan jij denkt: Waar gaat dit over? Soms voel je je door anderen onder druk gezet om keuzes te maken waar nog helemaal niet aan toe bent. Alsof er van je verwacht wordt dat je de keuzes maakt die je ouders maakten toen zij jong waren. Terwijl die zelf ook niet meer zo stellig zijn als ze vroeger waren.
De wereld is onoverzichtelijk geworden. Vroeger had je een eerste wereld in het Westen: die was goed, een tweede wereld in het Oosten: die was slecht, en een derde wereld in het Zuiden: die was arm. Die derde wereld bestaat nog en is nog even arm als altijd. Maar de wil om iets aan die armoede te doen is vervlogen. Tenzij de armen uit het Zuiden hun geluk dan zelf maar zoeken bij de rijken in het Noorden. Dan staat ontwikkelingssamenwerking ineens weer hoog op de Europese agenda.

Ik weet haast niets meer
van alles wat ik eens heb willen zeggen.
Ik wil haast niets meer zeggen.
Alleen iets van het licht.

Die laatste zin verbaast me. Want je zou verwachten dat een dichter die haast niets meer te zeggen heeft, alleen nog maar kan spreken van de schemer. Toch wil hij tegen alles in blijven spreken van het licht. Maar waar schijnt dat licht dan: licht dat �enkel licht� is (Gez.155:1), licht waarin �geen spoor van duisternis� is (1Joh.1,5)? Ik geloof dat Hans Andreus iets wil zeggen dat alleen God kan zeggen: �Er moet licht komen� (Gen.1,3). Natuurlijk, wij kunnen ook wel zeggen dat er licht moet komen, maar daarmee is het er nog niet. We kunnen het namaken, maar we beseffen dat de lampjes in onze kerstbomen vals licht verspreiden. Misschien zou er iets van het echte licht gaan schijnen, als een vader en moeder die uit elkaar gegaan zijn weer samen met hun kinderen het kerstfeest konden vieren. Maar een winkelketen die die kerstboodschap verkondigt roept niet alleen instemming, maar ook afkeuring op. Want wat heeft het voor zin om één keer per jaar te spelen dat je een gezin bent, als je dat gezin niet meer bestaat en ook niet weer ontstaat?

Ik wil haast niets meer zeggen.
Alleen iets van het licht.

Die woorden zet ik boven de preek van vanmorgen. Want als ik al iets te zeggen heb, dan alleen iets van het licht: het ware licht dat ieder mens verlicht en naar de wereld kwam (Joh.1,9). Want �het volk dat in duisternis ronddoolt ziet een schitterend licht. Zij die in het donker wonen worden door een helder licht beschenen. Want een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven�.

Als wij die woorden van Jesaja horen, moeten we haast automatisch denken aan het kerstverhaal uit het evangelie van Lucas. [ppt] Die mensen die in het donker wonen, dat zijn de herders, die in de velden van Betlehem de wacht hielden bij hun kudde. Zij worden door een helder licht beschenen als er opeens een engel van de Heer bij hen staat. En inderdaad, als de herders omgeven worden door het stralende licht van de Heer gaat de profetie van Jesaja in vervulling. Toch slaat dat volk dat in duisternis ronddoolt natuurlijk niet op die herders. Want ook als het geen nacht is, kun je toch in het donker ronddwalen. Daarover heeft Jesaja het in zijn profetie. [ppt] De nacht is voor hem een beeld van de uitzichtloze situatie waarin het volk van God verkeert. Begin je een paar verzen eerder te lezen, dan staat er: �Moedeloos en hongerig zullen de mensen door het land zwerven. Ze zullen honger lijden en in hun woede de koning en hun God vervloeken. Ze kijken omhoog of staren naar de grond, maar overal heerst verstikkende duisternis; donker en somber is, nacht overal. En wie daardoor omsloten wordt, zal niet ontkomen�.
Een beklemmend beeld. Maar op welke situatie slaat het? Vanuit Jeruzalem kijkt Jesaja naar het noorden. Daar ligt het koninkrijk Israël. Of moet hij zeggen: Daar lág het koninkrijk Israël? Want het land dat zich losgemaakt had van Juda staat op instorten. De stammen die wonen aan de noordgrens, Naftali en Zebulon, zijn al onder de voet gelopen door de Assyriërs en het is een kwestie van tijd voor het hele tienstammenrijk Israël van de kaart is geveegd. Van het eens zo machtige koninkrijk van David blijven maar twee armzalige stammen over: Juda en Benjamin. Maar hoelang nog? Het is of Jesaja op een ijsschots staat die begint af te brokkelen. Steeds verder trekken de scheuren, steeds kleiner wordt het eiland waarop hij staat. Hij hoort de golven knagen en de ijsvloer kreunen.
Voor Jesaja is de ineenstorting van Israël meer dan een politieke ramp. Het is ook een religieuze ramp. Hij kan de gebeurtenissen van zijn dagen niet anders duiden dan dat God zijn handen begint af te trekken van zijn volk, sinds Israël opgehouden was zijn handen uit te steken naar God. Is het experiment dat God een verbond met mensen gesloten had dan mislukt? Wordt het nooit meer wat tussen God en mensen?
Starend in een godverlaten duisternis ziet Jesaja ineens licht. [ppt] Geen sprankje licht, maar een zee van licht. Daar waar de duisternis het diepst is stráált een licht. Als je niet weet wat je ziet, probeer je het uit te leggen met wat je wel weet. Zo vergelijkt Jesaja de onvoorstelbare uitkomst waar hij getuige van mag zijn met de dagen van Gideon. Op bevel van Gideon braken driehonderd mannen hun kruiken en grepen de brandende fakkel die erin verborgen waren. Ineens was het of de Midjanieten omgeven waren door een ring van vuur. In blinde paniek hakten ze op elkaar in, tot ze op de vlucht sloegen (Recht.7,15-22). �Het juk dat op hen drukte, de stok op hun schouders, de zweep van de drijver, u hebt ze verbrijzeld, zoals Midjan destijds. Iedere laars die dreunend stampte en elke mantel waar bloed aan kleeft, ze worden verbrand, een prooi voor het vuur. [ppt]
Want een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven�. Hier houden alle vergelijkingen met wat je dacht te weten op. Want hoe kan de geboorte van een kind het einde van de oorlog betekenen? Het moet toch nog opgroeien tot een goddelijke held? Maar is het voor die stammen aan de rand van het koninkrijk Israël dan niet te laat? Bovendien, wie zegt er nu dat óns een kind geboren en een zoon gegeven is. Het zijn wel Nederlandse woorden, maar die woorden vormen geen Nederlandse zin. Je kunt je nog voorstellen dat ouders zoiets op een geboortekaartje laten drukken: �Ons is een kind geboren, ons is een zoon gegeven�. Maar hier zijn niet een trotse vader en moeder aan het woord. Het heeft er meer van weg dat dit gezegd wordt door dat volk dat in duisternis rond door, door die mensen die in het donker wonen. Zij roepen het uit van vreugde: �Ons is een kind geboren�.
In de velden van Betlehem zal de engel zich op dezelfde manier uitdrukken, als hij tegen de herders zegt: �Voor jullie is vandaag de redder geboren, de Messias, de Heer, in de stad van David�. Ook dat is al een wonderlijke uitspraak. Want hoe kun je van een kind zeggen dat het voor jou geboren is? Dat klinkt alsof dat kind al aan jou dacht toen het nog verborgen was in de schoot van zijn moeder. Dat kan toch helemaal niet? Maar Jesaja�s profetie klinkt nog wonderlijker dan de boodschap van de engel aan de herders: �Een zoon is ons gegeven�. Dat kun je al helemaal niet zeggen van een kind dat niet jouw zoon is. Maar wiens zoon is het dan wel? Gods zoon? Geeft Hij zijn Zoon aan jou?
De profeet moet wel mensenwoorden gebruiken, terwijl hij iets ziet waar geen mensenwoorden voor zijn. Hij kijkt in een nacht die zwarter is dan de ballingschap en ziet een licht dat witter is dan de terugkeer uit de ballingschap. Hij ziet hoe donker het wordt als God zijn handen van zondige mensen aftrekt én hoe licht het wordt als God zijn handen naar zondige mensen uitstrekt. Middenin de winternacht gaat de hemel open. God komt bij ons als een kind, dat even goddelijk is als Hij en even menselijk als wij.
Als je met de herders gaat kijken [ppt] naar het kindje dat in een doek gewikkeld in een kribbe ligt, kun je dat er allemaal niet aan afzien. Maar hoe kijk je naar die pasgeboren baby, als de woorden van Jesaja je weer voor de geest komen? �Een kind is ons geboren, een zoon is ons gegeven; de heerschappij rust op zijn schouders�. Het is een juichkreet. Maar er zal toch ook door je heengaan welke verantwoordelijkheid dit onschuldige kind al draagt: �De heerschappij rust op zijn schouders�. Maar kan een baby die verantwoordelijkheid al dragen? Voel je geen medelijden opkomen, als je beseft wat de taak van dit kind moet zijn? De dichter Gabriël Smit bracht dat gevoel eens zó onder woorden: [ppt]

Soms ben ik bang dat u niet blijft,
dat uw voeten leegbloeden op lege
wegen, dat uw zachtmoedige handen tegen
zoveel verraad, zoveel weerspannigheid

in mensen en dingen niet bestand
zijn, dat u zeggen zult: ik had beter
moeten weten, mensen waarheid leren
is waanzin, leugen hun vaderland.


[ppt]
Maar moet ik u dan nu, in de kribbe,
waarschuwen? Zeggen: doe het niet,
doe het anders, laat uw moeder vergeten

wat de engel sprak? Uw eigen stilte
� nacht, sterren, adem � zingt een lied
van antwoord: zelfs op aarde vrede.

Het is of de dichter ineens beseft wat de lading van die woorden van Jesaja is: �een zoon is ons gegeven�. Gods die zijn zoon aan ons overlevert, dat kan toch nooit goed aflopen? Of loopt het juist dan pas goed af?
�Uw eigen stilte zingt een lied van antwoord�, zegt de dichter. Een regel die een diepe waarheid bevat. Want een pasgeboren kind kan geen antwoord geven op de vragen die wij aan Hem stellen. Aan de eindeloze hoeveelheid woorden die er al over deze wereld rondzingen voegt Hij er niet nog een paar toe. Hij is met zijn bestaan het antwoord waar de wereld op wacht. [ppt]
In het medelijden dat over ons komt als we kijken naar dat weerloze kindje in de kribbe voelen we iets van het eindeloze erbarmen waarmee God kijkt naar ons, weerbare en weerloze mensen. Hij kan niet blijven toekijken als wij Hem onmogelijk willen maken, maar ondertussen onszelf onmogelijk maken. Hij komt delen in het leven dat ons bij de handen afbreekt. Onze duisternis maakt Hij tot zijn duisternis. Maar is die duisternis nog wel duisternis als Degene die wij missen juist met ons is?

De namen die het kindje in de kribbe draagt lijken u en jou misschien veel te groot: Wonderbare raadsman, Goddelijke held, Eeuwige vader, Vredevorst. Maar het zijn dan ook niet de namen die Jozef en Maria aan Hem gaven. Wonderbare raadsman, Goddelijke held, Eeuwige vader, Vredevorst: zo mogen wíj Hem noemen.
Er doen zich genoeg situaties voor waarin je behoefte hebt aan een goed advies. Maar als je niet weet hoe het verder moet, zeg dan bij jezelf: [ppt] �Wonderbare raadsman: Jezus is mijn wonderbare raadsman�. Zeg het tegen Hem: �U bent mijn wonderbare raadsman�. Wonderbaar, omdat Hij geen raad geeft, maar raad is. Hij wijst niet een weg waarop je verder kunt, maar is de weg waarop je verder kunt.
Je wilt je graag aan iemand kunnen optrekken. Iemand die goed is in iets waar jij niet goed in bent. Iemand die volhoudt als jij opgeeft. Zeg dan bij jezelf: [ppt] �Goddelijke held: Jezus is mijn goddelijke held�. Zeg het tegen hem: �U bent mijn goddelijke Held�. Goddelijk, omdat Hij een totaal ander soort held is dan de mensen die het hier op aarde goed doen. Maar Hij is dan ook de enige die zelfs in de dood niet bezwijkt. Hij geeft het leven, omdat Hij het leven is.
Iedereen maakt momenten mee waarop je alleen maar weg bij iemand weg wilt kruipen. Een vaderlijke vriend bij wie je terecht kunt als je bang bent en die je niet afwijst als je je schaamt. Zeg dan bij jezelf: [ppt] �Eeuwige vader: Jezus is mijn eeuwige Vader�. Zeg het tegen Hem: �U bent mijn eeuwige Vader�. Eeuwig, omdat Hij er ook voor je is, als je het zelf logisch zou vinden als Hij nu even niets met je te maken wilde hebben. Maar Hij is dan ook gekomen om jouw zonden op zich te nemen. Hij schenkt vergeving, omdat Hij liefde is.
Maar als het erop aankomt wil je gewoon dat het vrede wordt. Maar ook als het geen oorlog is lijkt vrede onbereikbaar ver weg. Zeg dan bij jezelf: [ppt] �Vredevorst: Jezus is mijn vredevorst�. Zeg het tegen Hem: �U bent mijn vredevorst�. Vorst van de vrede, omdat Hij al vrede is als Hij stil in een kribbe ligt. De vrede zit Hem in de genen. Zo is het goed, ook al is het nog lang niet goed. Bij Hem is de God te vinden die je kwijt was. De Schepper van de oude wereld die het werk van zijn handen niet loslaat. De Schepper van de nieuwe wereld die het werk van zijn handen zal voltooien.

Ik weet haast niets meer
van alles wat ik eens heb willen zeggen.
Ik wil haast niets meer zeggen.
Alleen iets van het licht.

Want het licht schijnt in de duisternis en de duisternis zal het nooit kunnen doven (Joh.1,5).

Amen.